نیویارک ټایمز: امریکا او ایران د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لپاره د یوې هوکړې پر لور روان دي

د امریکا معتبرې ورځپاڼې نیویارک ټایمز د مې په اته وېشتمه نېټه په یو راپور کې لیکلي، ولسمشر ټرمپ لا تر اوسه د هغې راټوکېدونکې موافقې وروستۍ منظوري نه ده ورکړې چې د اوربند غځولو ترڅنګ به د اټومي او نورو مسئلو په اړه مذاکراتو ته لاره هواره کړي.

امریکايي چارواکي د ایران سره د مذاکراتو داسې یو چوکاټ ته نږدې شوي چې ښايي د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لامل شي، په داسې حال کې چې دواړه هېوادونه د ولسمشر ټرمپ د هغو غوښتنو په اړه خبرې کوي چې د ایران د اټومي پروګرام د پای ته رسولو غوښتنه پکې شوې ده.

نیویارک ټایمز لیکي، دا خبره درېو امریکايي چارواکو کړې چې د دغو خبرو له جزییاتو خبر دي.

ټرمپ لا تر اوسه دې راټوکېدونکي چوکاټ ته وروستۍ منظوري نه ده ورکړې، او دا هم روښانه نه ده چې ایا دا د ایران له دریځ سره سمون لري که نه.

سره له دې چې امریکايي او ایراني چارواکو ومنله چې مذاکره کوونکو د تفاهم د یوې مسودې پر سر هوکړه کړې، خو د سپینې ماڼۍ چارواکو لږ تر لږه په لومړني ډول یوازې یو مبهم انځور وړاندې کړ چې په څه شي موافقه شوې ده.

خو دا پرمختګ ښايي د اوربند د غځولو او د جګړې له پیل درې میاشتې وروسته د جدي مذاکراتو لپاره د زمینې برابرولو په برخه کې یو مهم پرمختګ وبلل شي.

د دې چوکاټ له مخې، ایران ته به د مذاکراتو د پرمختګ په بدل کې د خپل سخت زیانمن شوي اقتصاد لپاره یو څه اقتصادي اسانتیاوې ورکړل شي.

دا جزییات د هغه تفاهم ‌لیک برخه دي چې د دواړو لورو ترمنځ پرې خبرې روانې دي، او ښايي دواړه لوري د داسې رسمي تړون پر لور یوسي چې جګړه پای ته ورسوي او ممکن هغه نړیوال انرژۍ بحران هم نرم کړي چې دې جګړې رامنځته کړی دی.

د امریکايي لوري لپاره، د هر ډول تړون اساسي شرط دا دی چې ایران خپل اټومي پروګرام او د اټومي وسلې د ترلاسه کولو نیت رد کړي، هغه ژمنه چې ایراني مشرانو په تېرو کلونو کې څو ځله کړې ده او همدارنګه ومني چې خپله لوړ بډایه شوې یورانیم له منځه یوسي.

د یوه چارواکي په وینا، د هرمز تنګی به سمدستي بېرته پرانیستل شي، خو د امریکا پوځي محاصره به پر خپل ځای پاتې وي.

هغه زیاته کړه چې دغه محاصره به د جګړې تر مخه د بېړیو د تګ راتګ د بیا رغېدو له اندازې سره سم ورو ورو کمه شي.

دا به ایران وهڅوي چې په چټکۍ سره هغه ماینونه لرې کړي چې یې په تنګي کې ځای پر ځای کړي، او امریکايي چارواکو ته به دا امکان ورکړي چې د اوبو د خوندي کېدو پرمختګ وارزوي.

دغو درېو چارواکو ته اجازه نه وه ورکړل شوې چې په علني ډول خبرې وکړي، او ټولو د اوسنیو مذاکراتو په اړه د امریکا د دریځ د بیانولو لپاره د نوم نه ښودلو شرط ترلاسه کړی و.

لا هم د هغه څه ترمنځ واټن شته چې امریکا د تفاهم ‌لیک په اړه ویلي او هغه څه چې ایراني چارواکو په علني ډول اشاره ورته کړې ده.

د ستونزې یوه برخه دا ده چې د دواړو هېوادونو مشران خپل کورني مخاطبین اداره کوي او له هغو سختدریځو سره مخ دي چې د هر ډول احتمالي تړون د شنډولو هڅه کوي.

تر ټولو ستونزمنه مسئله به دا وي چې د ایران له لوړې بډایه شوې یورانیم سره به څه کېږي.

ټرمپ خپلو سلاکارانو ته روښانه کړې چې هغه به هېڅ داسې تړون ته غاړه کښېنږدي چې امریکا پکې ایران ته مستقیم نغدي پیسې ورکوي.

ټرمپ له کلونو راهیسې پر ولسمشر بارک اوباما نیوکه کړې چې د ۲۰۱۵ کال د اټومي تړون وروسته یې ایران ته "د نغدو پیسو تختې" سپارلې وې، څو د څو لسیزو پخوانۍ مالي لانجه حل کړي.

د همدې سیاسي واقعیت له امله، د ټرمپ ټیم پر هغو طرحو کار کوي چې پکې نور هېوادونه، د قطر په ګډون، ایران ته پیسې خوشې کړي.

ټرمپ او د هغه ټیم په پټه د خلیج عربي هېوادونو څخه غوښتي چې د ایران د جګړې وروسته بیارغونه تمویل کړي، خو دا به هغه وخت وي چې ایران د منلو وړ شرایط ومني.

نیویارک ټایمز لیکلي، د خلیج هېوادونو د همدې هدف لپاره د ۳۰۰ میلیارده ډالرو د پانګونې صندوق په اړه هم خبرې کړې دي.

بله طرحه چې پرې بحث روان دی، دا ده چې د ایران هغه شتمنۍ چې قطر کې کنګل شوې دي، د درملو او خوراکي توکو د اخیستلو لپاره بېرته ازادې شي.

وروسته به قطر دغه توکي ایران ته وسپاري.

د یوه امریکايي چارواکي په وینا، دواړه اقدامات د امریکا تایید ته اړتیا لري.