د امریکا او روسیې ترمنځ د اټومي وسلو د کنټرول تړون د فیبرورۍ په پنځمه پای ته رسېږي

واشنګټن: د امریکا معتبرې ورځپاڼې نیویارک ټایمز لیکلي، چې د ټرمپ ادارې د نیو سټارټ په نامه د دغه تړون د پای ته رسېدو په اړه نېږدې هېڅ نه دي ویلي.

دا په داسې حال کې چې د نړۍ د دوو تر ټولو لویو اټومي قدرتونو ترمنځ د نیمې پیړۍ د همکارۍ پای په را رسېدو دی.

ورځپاڼه لیکي، په ورته وخت کې د کانګرس مهمو قانون ‌جوړوونکو هم سږکال د دې تړون د پای په اړه ډېر څه نه دي ویلي، سره له دې چې د چین په ګډون د درې ‌اړخیزې، بې‌کنټروله وسلو د سیالۍ خطر شته.

د امریکا پخواني ولسمشر بارک اوباما په دې اړه په خپلې ټولنیزې شبکې اېکس باندې اندېښنه ښودلې.

ښاغلي اوباما ویلي، "که کانګرس اقدام ونه کړي، نو د امریکا او روسیې ترمنځ د اټومي وسلو د کنټرول وروستی تړون به پای ته ورسېږي. دا به بې‌ځایه د لسیزو ډیپلوماسي له منځه یوسي، او ښايي د یو بل د وسلو سیالۍ ته لاره هواره کړي چې نړۍ به لا ناامنه کړي."  

نیویارک ټایمز لیکي، تر دې هم د اندېښنې وړ خبره دا ده چې زموږ د ټاکل شوو چارواکو له‌خوا د دې موضوع په اړه د علاقې نشتوالی د ټرمپ پر ادارې د مخ پر زیاتېدونکي فشار سره یوځای شوی او فشار دا دی چې د اټومي وسلو شمېر زیات کړي، نه دا چې راکم یې کړي.

ډېر وخت نه دی تېر شوی چې د نړۍ سترو قدرتونو دا منلې وه چې لږې اټومي وسلې لرل یو ښه کار دی. د لسیزو لپاره د نړۍ اټومي زېرمه راکمېده. په ۱۹۸۶ کال کې شاوخوا ۷۰۴۰۰ اټومي کوپړۍ موجودې وې، خو نن دا شمېر شاوخوا  ۱۲۵۰۰ ته راکم شوی دی—هغه کموالی چې د واشنګټن او مسکو ترمنځ د کلونو پرله ‌پسې خبرو اترو پایله وه.

دا بهیر په ۱۹۶۹ کال کې د ستراتیژیکو وسلو د محدودولو له خبرو چې د سالټ په نامه یادېدې پیل شو، او وروسته د تړونونو یوې لړۍ ته ورسېد چې پای یې د New Strategic Arms Reduction Treaty (New START) و، کوم چې په ۲۰۱۱ کال کې نافذ شو او په ۲۰۲۱ کال کې د پنځو نورو کلونو لپاره وغځول شو.

New START  د دواړو لورو لپاره د فعالو ستراتیژیکو اټومي وسلو حد  ۱۵۵۰ ټاکلی و—هغه وسلې چې پر اوبتلو، توغندیو او بم‌ غورځونکو الوتکو ځای پر ځای کېږي.

همدارنګه یې د معلوماتو منظم تبادله، د وسلو د شمېر او حالت خبرتیا، او ناڅاپي تفتیشونو اجازه ورکړې وه څو د تړون د عملي کېدو ډاډ ترلاسه شي.

د New START پای ته رسېدل د سړې جګړې د هغو تړونونو وروستی مثال دی چې د امریکا او روسیې د اړیکو د خرابېدو له امله لغوه یا پرېښودل شوي دي. کله چې ولسمشر ټرمپ بېرته سپینې ماڼۍ ته ستون شو، ډېرو هیله لرله چې ښايي هغه د کلونو ځنډېدلې اټومي وسلو د کنټرول خبرې بیا را ژوندۍ کړي.

ټرمپ په وار وار ویلي چې غواړي په نړۍ کې د اټومي وسلو شمېر راکم کړي، او حتی په اګست کې یې ویلي وو چې که د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین هم ورته چمتو وي، نو دی غواړي "په بشپړه توګه بې‌اټومي کېدو" ته ولاړ شي.

نیویارک ټایمز په خپل مطلب کې وړاندې لیکي، د هغه له خبرو سره سره، د ټرمپ کړنې بله کیسه کوي. هغه د بهرنیو چارو وزارت کې د اټومي چارو ډیپلوماټیک ټیم کم کړ. په اکتوبر کې یې د اټومي ازموینو د بیا پیل خبره وکړه، چې دا به د امریکا د لسیزو اوږده بندیز ته لوی بدلون وي. او کله چې نیویارک ټایمز روانه میاشت له هغه وپوښتل چې د New START د پای ته رسېدو په اړه څه فکر کوي، هغه ځواب ورکړ:

"که پای ته رسېږي، رسېږي. موږ به یو لا ښه تړون وکړو."