نیویارک ټایمز: امریکا د ایران پر ضد د بریدونو دوهمه ورځ پیل کړه

ولسمشر ټرمپ مخکې ویلي وو چې اوربند پای ته رسېدلی او خبرداری یې ورکړی و چې متحده ایالات به ښايي پر ایران "سخت برید" وکړي.

پنټګان وویل چې د دوهمې پرله ‌پسې ورځې لپاره یې د چهارشنبې په شپه په ایران کې پوځي اهداف په نښه کړل، څو ساعته وروسته له هغې چې ولسمشر ټرمپ وویل د دواړو هېوادونو ترمنځ درې اوونۍ مخکې شوی اوربند، د هغه په اند، "پای ته رسېدلی" دی.

نیویارک ټایمز ورځپانې د جولای په اتمه نېټه لیکي، د ایران دولتي رسنیو راپور ورکړ چې د هېواد د سوېل ختیځ ساحل په اوږدو کې، لږ تر لږه په درېیو بندري ښارونو کې د چاودنو غږونه اورېدل شوي دي.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ (CENTCOM) وویل، د وروستیو بریدونو هدف دا و چې د هرمز په تنګي کې، چې د نړۍ د انرژۍ د رسولو لپاره یوه حیاتي اوبه ‌لاره ده او د روان کړکېچ اصلي موضوع ګرځېدلې، د بېړیو د ګواښلو لپاره د ایران وړتیا کمزورې کړي.

مرکزي قوماندانۍ دغه بریدونه د "په دې وروستیو کې پر سوداګریزو بېړیو او ملکي عملو د بې ‌دلیله تېري" غبرګون وباله.

ټرمپ د چهارشنبې په ورځ مخکې ویلي وو چې که څه هم امریکا به ښايي پر ایران "سخت برید" وکړي، خو هغه د بشپړې جګړې د بېرته پیل تمه نه لري.

هغه په ترکیه کې د ناټو د سرمشریزې پر مهال خبریالانو ته وویل:

"زه فکر نه کوم چې جګړه به بیا پیل شي. زما په اند، دا به ډېر ژر پای ته ورسېږي."

خو وروسته د ورځې، هغه په ټولنیزو رسنیو کې ولیکل چې که ایران بیا پر بېړیو برید وکړي،

"وضعیت به ډېر خراب شي!"

ولسمشر، چې د ناټو له سرمشریزې وروسته په Air Force One الوتکه کې امریکا ته روان و، وویل چې ایران لا هم غواړي هوکړه وکړي، سره له دې چې جګړې یو ځل بیا سختې شوې دي.

هغه وویل:

"هغوی لږ مخکې زنګ وواهه. هغوی ډېر غواړي چې هوکړه وکړي. خو زه نه پوهېږم چې هغوی د هوکړې وړ دي که نه. نه پوهېږم چې هغوی به خپلې هوکړې ته درناوی وکړي که نه."

ایراني چارواکو د نوو مذاکراتو په اړه څه نه دي ویلي.

حتی له دغو بریدونو مخکې هم، د امریکا او ایران ترمنځ په څلور میاشتنۍ جګړه کې موقتي اوربند د ماتېدو تر پولې رسېدلی و، ځکه دواړو خواوو یو بل په وار وار د هوکړې د شرایطو په ماتولو تورنول.

د سه‌ شنبې په ورځ، امریکا په ایران کې تر ۸۰ زیات اهداف په نښه کړل، د هغو بریدونو په غبرګون کې چې پنټګان وویل ایران د درېیو سوداګریزو بېړیو پر ضد ترسره کړي وو، چې په هغو کې د سعودي عربستان یوه د نفتو ټانکر او د قطر یوه بېړۍ، چې مایع طبیعي ګاز یې لېږداوه، هم شاملې وې.

د امریکا بریدونه، چې د جون په وروستیو کې د غچ اخیستونکو بریدونو په پرتله شاوخوا اووه برابره زیات وو، د ایران هوايي دفاعي سیستمونه، د قوماندې او کنټرول شبکې، ساحلي رادارونه، د بېړیو ضد توغندیز ظرفیتونه او د اسلامي انقلاب ساتونکو ځواکونو (IRGC) تر ۶۰ زیاتې وړې کښتۍ په نښه کړې، د مرکزي قوماندانۍ په وینا.

د سه ‌شنبې بریدونه څو ساعته وروسته له هغې ترسره شول چې د ټرمپ ادارې هغه معافیت لغوه کړ چې د ایران د نفتو نړیوال پلور ته یې اجازه ورکوله.

تهران د بېړیو د بریدونو مسؤلیت نه دی منلی.

د امریکا له بریدونو او د نفتو پر پلور د بندیزونو له بیا لګېدو وروسته، ایراني چارواکو په پرله‌ پسې اعلامیو کې وویل چې امریکا د جون د ۱۸مې هغه هوکړه ماته کړې چې هدف یې د جګړې پای ته رسول و.

د ایران او امریکا ترمنځ مذاکرات د آیت‌الله علي خامنه‌ يي د څو ورځنیو جنازې مراسمو تر پای پورې ځنډول شوي دي.

خامنه ‌يي د جګړې په لومړۍ ورځ وژل شوی و.

که څه هم امریکا او ایران موافقه کړې چې د هرمز تنګي ته به بېرته لاسرسی ورکړل شي، او ټرمپ اعلان کړی چې دغه اوبه‌لاره به د هر ډول محدودیت پرته د بېړیو پر مخ خلاصه وي، خو لومړنۍ هوکړه په دقیق ډول نه ده ښودلې چې دا به څنګه عملي کېږي.

په دې هوکړه کې ایران ته دنده سپارل شوې چې د اوږدې مودې راهیسې بند پاتې سمندري تګ راتګ ته د تېرېدو اجازه ورکړي.

ایران ټینګار کړی چې سوداګریزې بېړۍ باید د ایران ساحل ته نږدې، د هغه کانال له لارې تېرې شي چې د ایران تر کنټرول لاندې دی، خو ډېری بېړۍ د امریکا په مرسته د عمان د ساحل له لارې بدیله لاره کاروي.

د امریکا د سمندري ځواکونو متقاعد مرستیال ادمیرال کېوین دونېګن، چې مخکې په منځني ختیځ کې د امریکا د سمندري ځواکونو لوړپوړی قوماندان و، وویل:

"هغه څه چې موږ یې اوس وینو دا دي چې ایران، او په ځانګړي ډول د اسلامي انقلاب ساتونکي ځواک، هڅه کوي پر هرمز تنګي خپل کنټرول ټینګ کړي او اعلان کوي چې دا کنټرول د هغوی حاکم حق دی."

هغه زیاته کړه:

"دا تر ټولو مهمه وسیله ده چې هغوی یې په لاس کې لري، او له همدې امله تمه کېږي چې هغوی به هڅه وکړي د هغو بېړیو تګ راتګ ګډوډ کړي چې له هغو لارو څخه کار اخلي چې له هغو لارو سره توپیر لري چې ایران اعلان کړې دي."